Kıdem Tazminatı Hesaplama Nasıl Yapılır

Kıdem tazminatı hesaplama, işçi işveren uyuşmazlıklarının önemli nedenlerinden birisidir. Aynı zamanda işveren tarafından yapılan ödemelerden hangilerinin tazminat hesabına dâhil edileceği de anlaşmazlıklara neden olabilmektedir. Kanunda hangi ödemelerin kıdem tazminatı hesabına dâhil edileceği açıkça yazılmamakla birlikte genel ilkeler yer verilmiştir. Zaten söz konusu kalemleri teker teker saymak işin doğası gereği çok mümkün görünmemektedir. Çünkü her işveren işçisine karşı yerine getirmekle yükümlü olduğu ücret ödeme borcu kapsamında yaptığı ödemelere çeşitli isimler verebilmektedir.

Kıdem tazminatına kimlerin hak kazanabileceğine “Kıdem Tazminatını Almaya Kimler Hak Kazanabilir” başlıklı yazımızda bahsettik şimdi de söz konusu tazminat hesabının nasıl yapılacağı üzerinde duracağız.

Kıdem Tazminatına Esas Kıdem Süresinin Belirlenmesi

Kıdeme tazminatına esas süre, Kanunun ifadesi ile “aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde çalıştıkları süreler göz önüne alınarak” hesaplanır. Bu kapsamda işçi ile işveren arasında iş ilişkisinin süresi kıdem süresini belirlemektedir. Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin 2017/24121 Esas 2019/20488 Karar ve 2017/25236 Esas 2019/20865 Karar sayılı dosyalarında yer alan “1475 sayılı yasanın 14/2. maddesi, işçinin aynı işverene bağlı olarak bir ya da değişik işyerlerinde çalıştığı sürelerin kıdem hesabı yönünden birleştirileceğini hükme bağlamıştır. O halde kıdem tazminatına hak kazanmaya dair bir yıllık sürenin hesabında da işçinin daha önceki fasılalı çalışmaları dikkate alınır. Bununla birlikte, her bir fesih şeklinin kıdem tazminatına hak kazanacak şekilde gerçekleşmesi hizmet birleştirmesi için gerekli bir koşuldur” hükümleri de göz önüne alındığında işçinin, aynı işverenin bir ve değişik işyerlerinde geçen süre ile birlikte kıdem tazminatını kazanacak şekilde sona eren fasılalarla çalışılan sürelerin tamamı kıdem süresi hesabında göz önüne alınacaktır. Kıdem süresi ile ilgili detaylı bilgi için “Kıdem Tazminatı Esas Süresinin Tespiti” başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.

Kıdem Tazminatına Hangi Ödemeler Dâhil Edilir

İşveren tarafından gerçekleştirilecek kıdem tazminatı hesaplama işlemine hangi ödemelerin dâhil edilmesi gerektiği ile ilgili 1475 sayılı Kanunun 14. maddesinin 12. fıkrasında…kıdem tazminatına esas olacak ücretin hesabında 26. maddenin birinci fıkrasında yazılı ücrete ilaveten işçiye sağlanmış olan para ve para ile ölçülmesi mümkün akdi ve kanundan doğan menfaatler de göz önünde tutulur.”  hükmüne yer verilmiştir.  Buna göre işçiye ödenen ücretin yanında “para ve para ile ölçülmesi mümkün akdi ve kanundan doğran menfaatler” tazminat hesabına dâhil edilecektir. Bir diğer ifade ile kıdem tazminatı çıplak ücret üzerinden değil giydirilmiş ücret üzerinden ödenecektir.

Kanunun söz konusu ifadesi yanında Yargıtay uygulamaları ile de konu aydınlatılmaya çalışılmıştır. Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin 2017/26752 Esas 2020/519 Karar sayılı kararında kıdem tazminatı ile ilgili olarak “asıl ücrete ek olarak işçiye sağlanan para veya para ile ölçülebilen menfaatler göz önünde tutulur. Buna göre ikramiye, devamlılık arz eden prim, yakacak yardımı, giyecek yardımı, kira, aydınlatma, servis yardımı, yemek yardımı ve benzeri ödemeler kıdem tazminatı hesabında dikkate alınır.” hükmüne yer verilmiştir.

Burada iki önemli nokta var. Birincisi para veya para ile ölçülebilen menfaatler, ikincisi ise devamlılık arz eden ödemelerdir.

a) Para ile Ölçülebilen Menfaatler

İlk olarak para veya para ile ölçülebilen menfaatler kapsamında yukarıdaki Yargıtay kararında bahsedildiği gibi yemek yardımı, yol yardımı, servis yardımı vb. ödemeler girer. Söz konusu ödemeler çoğunlukla işçilerim maaş bordrolarında ayrı ayrı gösterilen ve ayrımı yapılmış rakamlar olması gerekmektedir. Örneğin, asgari ücret ile çalışan bir işçin brüt ücreti 3.543,00 TL olup;

            2.943,00 TL çıplak brüt ücret / 400,00 TL yemek yardımı / 200 TL yol yardımı

            şeklinde bordroda yer alabilir. Söz konusu rakamların yanında işçiye kira yardımı veya giyecek yardımı gibi yardımlarda da bulunulabilir. Bütün bu ödemeler kıdem tazminatına dâhil edilecektir. Ayrıca burada tazminata dâhil edilecek ücretlerin aylık ödenmesi de zorunlu değildir. Örneğin işveren tarafından işçilerine yılda iki kez yakacak yardımı yapıldığında yılda iki kez ödense bile yine tazminat hesabına dâhil edilecektir.

Yukarıda bahsedilenler para olarak işçiye ödenen menfaatlerdir. Bunun yanında para ile ölçülebilen menfaatler de söz konusu olabilmektedir. Örneğin bir işveren yol yardımı yerine işçilerine servis sağlayabilir veya nakdi yerine ayni yemek yardımında bulunabilir. Kanunun ifadesi ile bu durumlarda da söz konusu yardımlar kıdem tazminatı hesaplama yapılırken dikkate alınacaktır. Konu ile ilgili Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2016/2682 Esas 2019/862 Karar sayılı dosyasında;

Kıdem tazminatının hesabına esas ücret, giydirilmiş ücrettir ve giydirilmiş ücrete işçinin asıl ücretine ek olarak sağlanan para veya para ile ölçülebilen menfaatler de dâhil edilmektedir. Bu kapsamda ayni olarak sağlanan yemek yardımı ve servis hizmetinin parasal değerinin de tazminat hesabında göz önünde tutulacağı kuşkusuzdur.

hükmüne yer verilmiştir. Bu kapsamda para olarak ödenmese bile ayni olarak yapılan yardımların parasal karşılıkları tespit edilerek kıdem tazminatı hesaplama işlemine dâhil edilmesi gerekecektir. Parasal karşılıklarının tespitinde ise işverenler objektif koşullara uygun hareket edecektir. Burada da meslek kuruluşlarının ve ticaret odalarının açıklamış olduğu rakamlar yol gösterici olacaktır. Örneğin ayni yemek yardımını kıdem hesabına dâhil edecek Ankara’daki bir işveren, Ankara Ticaret Odasının bir günlük yemek bedeli rakamını kullanabilecektir.

b) Devamlılık Arz Eden Ödemeler

Kıdem tazminatı hesaplama yapılırken hesaplamaya dâhil edilecek ödemeleri belirlenmesinde ikinci önemli nokta ödemelerin devamlılık arz etmesi, arızi ödemeler olmamasıdır. Kıdem tazminatının belirlenmesinde her yıl için işçinin 30 günlük ücreti tespit edilmektedir. Bunu yaparken de ayni nitelikteki yardımlarda dikkate alınır. Ancak süreklilik arz etmeyen, bir defalık yapılan veya objektif bir nedene istinaden gerçekleştirilen ödemelerin kıdem hesabına dâhil edilmesi uygun görülmemiştir. Örneğin, ramazan bayramında tüm işçilerine erzak yardımı yapan işverenin yapmış olduğu bu yardımı her bayramda tekrarlamaması bir seferlik veya devamlılık arz etmeyecek şekilde yapması durumunda kıdem hesabında dikkate alınmayacaktır. Bunun yanında bir şirkette satışların o dönem yüksek olması nedeniyle işveren tarafından işçilerine prim dağıtıldığında ve bu prim dağıtımı periyodik hale gelerek devamlılık arz etmediği sürece kıdem hesabına dâhil edilmeyecektir.

Her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır
Kıdem Tazminatının Hesaplanması

1475 sayılı Kanunun 14. maddesinde “ …her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır.” düzenlemesine yer verilmiş olup kıdem tazminatının belirlenmesinde işçinin giydirilmiş son brüt ücreti üzerinden otuz günlük ücretinin belirlenmesi gerekmektedir. Bunu belirlerken de işçiye son bir yıl içinde yapılmış olan ödemeler dikkate alınır. Kıdem tazminatına hangi ödemelerin dâhil edileceğine yukarıda değinmiştik. Buna göre tazminat hesabına dâhil edilen ve işçiye son bir yılda yapılan ödemeleri de göz önüne alarak son giydirilmiş brüt ücretinin tespiti gerekmektedir. Buna ise işçinin son ücret bordrosundan kolaylıkla ulaşılabilir.

a) İşçiye Yapılan Düzenli Ödemeler

Esasında her ay düzenli olarak yapılan sosyal yardımlar ve diğer devamlılık arz eden ödemeler yani bordro da yer alan tutarlar bakımından problem yaşanmamaktadır. 4857 sayılı Kanunun 37. maddesine göre işveren işçiye ücret hesabını gösterir bir pusula vermek zorundadır. Bu pusulada asıl ücrete yapılan her çeşit eklemeler tutarının ve vergi, sigorta primi, avans mahsubu, nafaka ve icra gibi her çeşit kesintilerin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir. Buna göre işverenin işçiye vermek zorunda olduğu ücret pusulası veya bordrosunda yapılan tüm nakdi ödemeler yer almaktadır.

Nakdi ödemelerin yanında ayni yardımlarında eklenmesi gerekecektir. Yukarıda bahsedilen ayni yardımın parasal değerinin tespitine ilişkin hususlar doğrultusunda işçinin 1 günlük ayni yardım bedeli tespit edilecek ve rakam bir ayda çalışılan gün sayısı ile çarpılarak otuz günlük karşılığı tespit edilecektir. Örneğin, günlük ayni yemek bedelinin 10 TL olduğu ve işyerinde 26 gün çalışıldığı düşünüldüğünde, 30 günlük ayni yemek yardımı bedeli;

10,00 TL * 26 = 260,00 TL

olarak tespit edilecektir.

b) İşçiye Yapılan Düzensiz Ödemeler

İşçiye her ay düzenli olarak yapılan ödemelerin yanında her ay yapılmayan yılda bir iki defa veya düzensiz aralıklar yapılan ve devamlılık arz eden ödemelerin tespiti de önemlidir. Burada da işçiye son bir yılda yapılan söz konusu ödemeler dikkate alınacak ve bu ödemler toplanarak 365 bölümü suretiyle tespiti sağlanacaktır. Örneğin, yılda iki kez 600 TL yakacak yardımı alan bir işçinin almış olduğu yardım kıdem tazminatı hesabında;

600,00 TL + 600,00 TL = 1200,00 TL

1200,00 TL / 365 = 3,29 TL

3,29 TL * 30 = 98,70 TL

şeklinde dikkate alınır ve her yıl için 98,70 TL olarak otuz günlük ücretine dâhil edilir. Örneğin devamında 10 yıllık çalışması olan ve toplamda 30.000,00 TL kıdem tazminatı hesaplanan işçinin tazminat hesabına yukarıdaki yakacak yardımını da dâhil edersek;

98,70 TL * 10 = 987,00 TL

30.000,00 TL + 987,0  0 TL = 30.987,00 TL

söz konusu tazminat tutarının 30.987,00 TL olarak ödenmesi gerekecektir.

c) İşçinin Son Bir Yıllık Ücretinde Değişiklik Yapılması

Kıdem tazminatının hesaplanmasında bir diğer önemli nokta ise işçinin son bir yıl içindeki ücretinde artış meydana gelmesidir. Örneğin, son altı ay da işçinin ücretinde yüzde on artış meydana gelmesi durumundakıdem hesabı işçinin son altı aylık ücreti üzerinden yapılacaktır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2018/5484 Esas 2019/18416 Karar sayılı kararı da bu yönde olup “son bir yıl içinde işçi ücretine zam yapıldığı takdirde, tazminata esas ücret, işçinin işten ayrılma tarihi ile zammın yapıldığı tarih arasında alınan ücretin aynı süre içinde çalışılan günlere bölünmesi suretiyle hesaplanır” hükmüne yer verilmiştir. Bu durumda işçinin son 1 yıllık ücreti değil zam yapıldıktan sonraki ücretini dikkate almak gerekmektedir.

Bunun yanında işçilerin kıdem süresinde bazı durumlarda bir yıldan artan sürelerde söz konusu olabilmektedir. Bu durumda işçinin kıdeme esas günlük ücretinin tespit edilmesi ve bu artan sürelere oranlanması gerekmektedir. Kıdem tazminatının her tam yıl için 30 günlük ücret tutarında olması bir yıldan artan sürelerin kıdem hesabına dâhil edilmeyeceği anlamına gelmemektedir.

d) Parça başı, Akort, Götürü veya Yüzde Usulü Çalışılan İşler

İşçiler her zaman aylık ücret üzerinden çalışmayabilir. Bu durumda kıdem tazminatı hesaplama işçinin ortalama ücreti üzerinden yapılacaktır. Çünkü işçinin almış olduğu ücret sürekli değişkenlik göstermekle birlikte aydan aya farklılık gösterebilmektedir.

Kıdem tazminatı hesabı mantığı esasında aynıdır. Sadece hesaplama şekli fark etmektedir. Burada işçinin almış olduğu ücretin ortalaması esas alınacaktır. Son bir yıl içinde işçinin almış olduğu ücreti toplayarak 365’e bölüp 30 günlük ücret tutarı belirlenecektir.

Kıdem Tazminatı Tavanı

Yukarıda belirlenen esaslara göre kıdem tazminatı hesaplanacak olmakla birlikte bu hesaplamanın da bir üst sınır vardır. 1475 sayılı Kanunun 14. maddesinin 14. fıkrasındatoplu sözleşmelerle ve hizmet akitleriyle belirlenen kıdem tazminatlarının yıllık miktarı, Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet memuruna 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemez” şeklinde düzenlemeye yer verilmiştir. Buna göre hesaplanacak kıdem tazminatının her yıl için karşılık gelen tutarı her yıl için mevzuata göre belirlenecek tavan sınırını aşamayacaktır. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığının 27998389-010.06.02-13659 Sayı ve 06.01.2020 tarihli genelgesinin 4. maddesinde 01.01.2020 tarihinden itibaren işçilere ödenecek kıdem tazminatının yıllık tavan tutarı 6.730,15 TL olarak belirlenmiştir.

Kıdem Tazminatı Hesaplama Nasıl Yapılır” için bir yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Social media & sharing icons powered by UltimatelySocial