Kıdem Tazminatı Almaya Kimler Hak Kazanabilir

Kıdem Tazminatı Nedir

İş hukukunun en önemli ve en çok merak edilen konularından birisidir kıdem tazminatı. Belirli bir süre bir işveren bağlı olarak çalışan işçi için önemli bir gelir kaynağı işveren açısından aynı şekilde bir gider kalemidir. Yeni bir düzenleme yapılabilmesi bakımından tartışılmakta ve mevcut uygulaması ile bir o kadar da eleştirilmektedir. Bu yazımızda kıdem tazminatının ne olduğu, kanun ve yönetmelikler de nasıl düzenlendiği ve kimlerin yararlanabileceği sorularını yanıtlamaya çalışacağız.

En az bir yıl boyunca çalışan ve 1475 sayılı Kanunun 14. maddesinde belirtilen koşullarda iş sözleşmesi sona eren işçinin çalışmış olduğu her tam yıl için 30 günlük ücret tutarında almış olduğu tazminata kıdem tazminatı adı verilir. Bu tazminat işçinin işveren tarafından gerçekleştirilecek haklı nedene dayanmayan fesihlerde ve kanunun öngördüğü bazı durumlarda işçiye maddi güvence sağlamak amacıyla düzenlenmiştir.

İş Kanununda Kıdem Tazminatı

4857 sayılı İş Kanunu 10.06.2003 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiş ve 1475 sayılı İş Kanunu 14. maddesi dışında mülga edilmiştir. Ancak 4875 sayılı Kanunda kıdem tazminatına ilişkin bir düzenleme yapılmamış ve mülga 1475 sayılı İş Kanununun kıdem tazminatı ile ilgili hükümleri yürürlükte kalmaya devam etmiştir. Bu nedenle hala 01.09.1971 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 1475 sayılı Kanunun 14. maddesinde yer alan kıdem tazminatına ilişkin hükümler uygulanmaktadır.

Kıdem tazminatının uygulaması her zaman tartışma konusu olmuştur. Yakın zamanda kıdem tazminatı fonu kurulmasına ilişkin çalışmalar devam etmekle birlikte gerek işveren gerekse işçi sendikaları ile konu görüşülmekte tarafları memnun edecek bir düzenleme yapılmasına çalışılmaktadır. Halihazırda yürürlükte olan 1475 sayılı Kanunda gerek işçi gerekse işveren açısından bazı sıkıntıları söz konusu olmaktadır.

1475 sayılı Kanunun 14. maddesinde kıdem tazminatına ilişkin olarak ayrıntılı bir düzenleme söz konusudur. Maddede kıdem tazminatına hak kazananların düzenlediği kısmı şu şekildedir;

1. İşveren tarafından bu Kanunun 17. maddesinin II numaralı bendinde (4857 sayılı Kanunun 25. Maddesinin II numaralı bendi) gösterilen sebepler dışında,

2. İşçi tarafından bu Kanunun 16. Maddesi (4857 sayılı Kanunun 24. Maddesi) uyarınca,

3. Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla,

4. Bağlı bulundukları kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulu kurum veya sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla;

5. 506 Sayılı Kanunun 60. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde öngörülen yaşlar dışında kalan diğer şartları veya aynı Kanunun Geçici 81 inci maddesine göre yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak kendi istekleri ile işten ayrılmaları nedeniyle

Feshedilmesi veya kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi veya işçinin ölümü sebebiyle son bulması hallerinde…

Bu kapsamda bizde kimlerin kıdem tazminatına hak kazanabileceğiniz madde madde inceleyelim.

Kıdem tazminatına kimlerin hak kazanabileceği 1475 sayılı Kanunun 14.maddesinde detayları ile düzenlenmiştir.
Kıdem Tazminatının Söz Konusu Olduğu Durumlar
a) İşverenin 4857 Sayılı Kanunun 25. Maddesinin (II) Numaralı Alt Bendinde Gösterilen Sebepler Dışında Feshi

4857 sayılı Kanunun 25. maddesindeİşveren Haklı Nedenle Fesih Hakkı” yazımızda detayları ile bahsettiğimi işverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı düzenlenmiştir. Buna göre işveren maddenin (I) numaralı alt bendinde bahsedilen sağlık sebepleri, (II) numaralı alt bendinde bahsedilen ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri ve (III) numaralı alt bendinde yer alan zorlayıcı sebepler nedeniyle iş sözleşmesini feshedebilecektir. 1475 sayılı Kanunun kıdem tazminatını düzenleyen hükümlerine göre ise işveren tarafından ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzeri nedenlerle fesih durumunda kıdem tazminatı söz konusu olmayacaktır.

Söz konusu istisna haricinde işveren tarafından yapılacak tüm fesihlerde işçinin kıdem tazminatı söz konusu olacaktır. İşveren, ister 25. maddenin (I) ve (III) numaralı alt bentlerine göre haklı nedenle derhal fesih hakkını isterse ayrıntılarına “İşverenin Geçerli Nedenler Fesih Hakkı” yazımızda bahsettiğimiz geçerli nedenle fesih hakkını kullansın kıdem tazminatı ödemekle yükümlü olacaktır. Burada ayrıca şunu da eklemek gereklidir ki işverenin her ne kadar haklı ve geçerli nedenle fesih hakkı söz konusu olmakla birlikte haksız fesih durumunu da göz önüne almak gerekir. Kanunun açık ifadesi karşısında işveren feshinin haksız olması durumunda da işçinin kıdem tazminatı alacağı söz konusu olacaktır.

b) İşçinin 4857 sayılı Kanunun 25. Maddesi Uyarınca Feshi

Kanun işverenin haklı nedenle fesih hakkı konusunda bir ayrıma giderken işçinin haklı nedenle feshi durumunda ayrıma gitmemiş ve kıdem tazminatına hak kazanacağını düzenlemiştir. 4857 sayılı Kanunun 24. maddesinde işçinin haklı nedenle derhal fesih hakkına yer verilmiştir. Buna göre işçi tarafından bu maddeye istinaden gerçekleştirilen fesih işlemlerinde kıdem tazminatı hakkı doğacaktır.

c) Muvazzaf Askerlik Hizmeti Nedeniyle Fesih

Askerlik hizmeti yükümlüsü erkek işçilerin bu yükümlülükleri nedeniyle işten ayrılmaları söz konusu olabilmektedir. Bu durumda mecburi bir yükümlülük nedeniyle işinden ayrılan işçiye Kanun, tabiri caizse bir jest yapmış ve bu durumda kıdem tazminatı hakkı tanımıştır. Buna göre işçinin askerlik hizmeti nedeniyle ayrılmak istediğini işveren bildirmesi ve bunu belgelemesi gerekecektir. Buna istinaden de işveren tarafından kıdem tazminatı ödemesi yapılacaktır.

Burada önemli olan husus işçinin ayrılması bir istifa niteliği taşımamalıdır. Örneğin askere gideceği gerekçesi ile altı ay önceden ayrılmak isteyen işçinin kıdem tazminatı talebi makul bir talep olmayacaktır. Bu durumda işveren kıdem tazminatı ödenmesi talebini reddedebilecektir. Ancak işçi tarafından iki veya üç hafta öncesinden ayrılmak istenmesi durumunda kıdem tazminatı talebi mümkün olabilecektir.

d) Yaşlılık, Emeklilik veya Malullük Aylığı Yahut Toptan Ödeme Almak Amacıyla Fesih

İşçinin kıdem tazminatı alabileceği durumlardan birisi de aylık veya toptan ödeme almak amacıyla iş sözleşmesinin feshidir. Bilinen hali ile işçinin emekli olması durumudur. Emekli olan işçi sosyal güvenlik kurumuna başvuruda bulunur ve gerekli koşulları taşıdığına ve emekli olabileceğine dair yazı ile işverenine iş sözleşmesini feshetme isteği ile başvuruda bulunur. Buna istinaden de işverence kıdem tazminatı ödemesi yapılması gerekir.

Kıdem tazminatı söz konusu olabilmesi için işçinin en az 1 yıllık çalışması olmalıdır
e) Sigortalılık Süresinin ve Prim Ödeme Günü Koşullarının Sağlanması Nedeniyle Fesih

Kıdem tazminatına hak kazanılan bir diğer durum ise işçinin yaş şartı dışında emeklilik koşullarını taşıması ve bu nedenle ayrılmak istemesi durumudur. Bu durumda işveren, istifa eden işçiye kıdem tazminatı ödemesi yapacaktır.

Burada yaş şartı dediğimiz aslında emeklilik için gerekli koşulları sağlayan ve yaşı bekleyen işçilerdir. Kanunda hâlihazırda emeklilik için gerekli koşulları taşımakla birlikte salt yaştan dolayı kıdem tazminatına hak kazanamayan işçilerin de tazminat alabileceği düzenlenmiştir. Tazminatını almak isteyen işçi sosyal güvenlik kurumuna başvurarak kıdem tazminatı alabilmek için gerekli koşulları taşıdığına dair belge alacak ve bu belgeyle işverenine başvurarak işten ayrılma talebi ile birlikte kıdem tazminatını talep edebilecektir.

f) Kadının Evlendiği Tarihten İtibaren Bir Yıl İçerisinde İşten Ayrılması

Evlenen kadının kıdem tazminatına hak edebileceğine ilişkin düzenleme ile birlikte Kanun, kadının geçmiş çalışmalarını güvence altına almak istemiş, erkek işçinin muvazzaf askerlik nedeniyle işten ayrılması ile aynı kapsamda değerlendirmiştir. Buna göre evlenen kadın işçi evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde işverenine başvurabilecek ve işten ayrılma talebi ile birlikte kıdem tazminatının isteyebilecektir.

Burada dikkat edilmesi gereken süre bir yıllık süredir. Normal koşullarda kıdem tazminatının beş yıllık zamanaşımı süresi vardır. Ancak kanun burada evlenen kadın için bir yıllık süre belirlemiştir. Bu bir yıllık süre geçtikten sonra kıdem tazminatı ödenmesini talep etmesi durumunda işveren bu tazminatı ödemek zorunda değildir.

g) İşçinin Ölümü

Kıdem tazminatına hak kazanılabilecek son durum işçinin ölümüdür. İşçinin ölmesi durumunda da mirasçıları işçinin işvereninden kıdem tazminatı ödenmesi talebinde bulunabilir.

Kıdem Tazminatı Almaya Kimler Hak Kazanabilir” için 2 yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Social media & sharing icons powered by UltimatelySocial